Πολιτική κρίση στη Μαδαγασκάρη. Ο στρατός κατέλαβε την εξουσία

Η κάτω βουλή του κοινοβουλίου της Μαδαγασκάρης ψήφισε την απομάκρυνση του προέδρου Άντρι Ρατζοελίνα από την εξουσία, καθώς μαίνονται οι διαμαρτυρίες των νέων στο νησί. Λίγο μετά την ψηφοφορία, μια στρατιωτική ομάδα με επικεφαλής τον Συνταγματάρχη Μάικλ Ραντριανιρίνα, ο οποίος υποστηρίζει τους διαδηλωτές, δήλωσε ότι αναλαμβάνει την εξουσία και διαλύει όλα τα προηγούμενα κυβερνητικά όργανα.

Γενικές πληροφορίες για τη χώρα

Η Δημοκρατία της Μαδαγασκάρης είναι μια νησιωτική χώρα στον Ινδικό Ωκεανό, στα ανοικτά των νοτιοανατολικών ακτών της Αφρικής. Καλύπτει μια έκταση 587.300 τετραγωνικών χιλιομέτρων (το τέταρτο μεγαλύτερο νησί στον κόσμο). Πρώην αποικία της Γαλλίας, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της το 1960. Η πρωτεύουσα είναι το Ανταναναρίβο. Οι επίσημες γλώσσες είναι η Μαδαγασκάρη και η γαλλική. Ο συνολικός πληθυσμός είναι 30,3 εκατομμύρια άνθρωποι, η πλειοψηφία είναι Μαδαγασκάρηδες. Οι κύριες ομάδες πιστών είναι οπαδοί παραδοσιακών τοπικών πεποιθήσεων και Χριστιανοί. Σύμφωνα με το Σύνταγμα του 2010, η Μαδαγασκάρη είναι προεδρική δημοκρατία. Ο ΟΗΕ την κατατάσσει μεταξύ των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών, ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα την κατατάσσει μεταξύ των χωρών με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα (510 δολάρια ετησίως, 2024).

Πρόεδρος Άντρι Ρατζοελίνα

Ο Άντρι Ρατζοελίνα (γεννημένος το 1974) κατέχει την κορυφαία θέση από τον Ιανουάριο του 2019. Δεν έχει ανώτερη εκπαίδευση, στα νιάτα του εργάστηκε ως DJ σε κλαμπ της πρωτεύουσας, ασχολήθηκε με την οργάνωση μουσικών εκδηλώσεων και τη διαφήμιση. Είχε το παρατσούκλι TGV (από το γαλλικό “τρένο υψηλής ταχύτητας”) για την αυτοπεποίθησή του και την ενέργειά του, την οποία αργότερα χρησιμοποίησε στις πολιτικές του εκστρατείες. Το 2007, εξελέγη δήμαρχος του Ανταναναρίβο. Το 2009, ηγήθηκε της αντιπολίτευσης κατά του Προέδρου Μαρκ Ραβαλομανάνα, ο οποίος διέταξε το κλείσιμο του τηλεοπτικού καναλιού που ανήκε στον Ρατζοελίνα. Αυτό το μέσο ενημέρωσης παρείχε μια πλατφόρμα στον πρώην πρόεδρο Ντιντιέ Ρατσιρακάτο για να ασκήσει κριτική στις αρχές. Όταν ο στρατός τάχθηκε με το μέρος του Ρατζοελίνα, ο Μαρκ Ραβαλομανάνα συμφώνησε να παραιτηθεί και εγκατέλειψε τη χώρα.

Το 2009, ο Ρατζοελίνα έγινε επικεφαλής της Ανώτατης Μεταβατικής Διοίκησης, αποτελώντας έναν από τους νεότερους εν ενεργεία αρχηγούς κρατών (36 ετών), θέση που κατείχε μέχρι το 2014. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η χώρα έλαβε μέτρα για την καταπολέμηση της φτώχειας, υλοποίησε πολλά έργα υποδομών και υιοθέτησε σύνταγμα. Ωστόσο, το 2013, το δικαστήριο τον ανέστειλε από τη συμμετοχή στις προεδρικές εκλογές ως ηγέτη του πραξικοπήματος. Το 2018, ο Ρατζοελίνα επέστρεψε στην πολιτική, συμμετείχε στις εκλογές και νίκησε τον Ραβαλομανάνα στον δεύτερο γύρο, λαμβάνοντας το 55,7% των ψήφων, και επανεξελέγη τον Νοέμβριο του 2023 (58,9%). Κατά τη διάρκεια της θητείας του στην εξουσία, το ΑΕΠ της Μαδαγασκάρης αυξήθηκε από 13,8 δισεκατομμύρια δολάρια το 2018 σε 17,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024. Η οικονομία αναπτύχθηκε κατά 4,2%, με τον πληθωρισμό στο 7,6% και την ανεργία στο 3% το 2024.

Η κρίση του 2025

Στα τέλη Σεπτεμβρίου, ξέσπασαν διαμαρτυρίες νέων στη Μαδαγασκάρη. Αρχικά, οι διοργανωτές των κινητοποιήσεων (αυτοαποκαλούνται «Γενιά Ζ») δήλωσαν ότι διαμαρτύρονταν για την έλλειψη ηλεκτρικού ρεύματος και νερού. Ωστόσο, οι ενέργειές τους σύντομα κλιμακώθηκαν σε πογκρόμ και λεηλασίες (σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, η ζημιά στην οικονομία του νησιού ανήλθε σε περίπου 50 εκατομμύρια δολάρια, τουλάχιστον 22 άνθρωποι σκοτώθηκαν, περισσότεροι από 100 τραυματίστηκαν) και τα αιτήματα άρχισαν να περιλαμβάνουν την παραίτηση του προέδρου και της κυβέρνησης.

Ο Ρατζοελίνα δήλωσε την ετοιμότητά του για διάλογο. Στις 29 Σεπτεμβρίου, απέλυσε την κυβέρνηση του Κριστιάν Ντσάι και σχημάτισε υπουργικό συμβούλιο εθνικής ενότητας. Στις 8 Οκτωβρίου, συγκάλεσε «εθνική διάσκεψη των βιώσιμων δυνάμεων της Μαδαγασκάρης» – διαβουλεύσεις με εκπροσώπους πολιτικών δυνάμεων, επιχειρηματικούς ηγέτες και δημόσιους οργανισμούς. Παρ’ όλα αυτά, στις 13 Οκτωβρίου, ο Ρατζοελίνα εγκατέλειψε τη χώρα επικαλούμενος απόπειρες δολοφονίας. Την ίδια ημέρα, βουλευτές της Εθνοσυνέλευσης, της κάτω βουλής του κοινοβουλίου, άρχισαν να συλλέγουν υπογραφές για τη σύγκληση έκτακτης συνεδρίασης για την απομάκρυνση του προέδρου, και η αντιπολίτευση ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με υπαλλήλους υπουργείων και τμημάτων, παροτρύνοντας τους να υποστηρίξουν το κίνημα.

Στις 14 Οκτωβρίου, ο Ρατζοελίνα διέλυσε την Εθνοσυνέλευση. Η Συνέλευση χαρακτήρισε την απόφαση αυτή παράνομη. Συγκλήθηκε έκτακτη συνεδρίαση της Βουλής και απήγγειλε την παραπομπή του προέδρου σε δίκη με 130 ψήφους επί συνόλου 131 παρόντων (υπάρχουν συνολικά 163 βουλευτές· σύμφωνα με το σύνταγμα, απαιτούνται τα 2/3 των ψήφων για την απομάκρυνση του προέδρου). Ο πρόεδρος δήλωσε ότι η συνεδρίαση ήταν νομικά άκυρη.

Λίγο μετά την ψηφοφορία, ο Συνταγματάρχης Μάικλ Ραντριανίρινα της CAPSAT, μιας επίλεκτης μονάδας που είχε βοηθήσει τον Ρατζοελίνα να καταλάβει την εξουσία με το πραξικόπημα του 2009, ανακοίνωσε τη διάλυση όλων των κυβερνητικών οργάνων με εξαίρεση την Εθνοσυνέλευση και τον σχηματισμό μεταβατικών δομών στο εθνικό ραδιόφωνο.